Yaşam Kaynağı: Kur’an
‹ 40

Mü'min الْمُؤْمِنِ

Mekke 85 âyet Cüz 24 Sayfa 466 İniş sırası 60

Sûre hakkında
56 ve 57. âyetler hariç Mekke döneminde inmiştir. 85 âyettir. Sûre, adını 28.âyette geçen “mü’min” kelimesinden almıştır. Mü’min inanan kimse demektir. Âyette sözü edilen mü’min, Firavun ailesinin; gizlice iman eden ve çevresindekileri hakka yönlendirmeye çalışan bir ferdidir. Ayrıca sûre, Allah’ın sıfatlarından biri olan ve 3. âyette geçen “ğâfir” kelimesinden dolayı “Ğâfîr sûresi” diye de anılmaktadır. “Ğâfir”, bağışlayan demektir. Sûrede başlıca, Allah’ın birliğini gösteren bazı delillere yer verilerek kıyametle ilgili tasvirler yapılmaktadır.

Mü'min 40/28

Sayfa 469 · Tefsir bölümü 28–29

وَقَالَ رَجُلٌ مُؤْمِنٌࣗ مِنْ اٰلِ فِرْعَوْنَ یَكْتُمُ اٖیمَانَهُٓ اَتَقْتُلُونَ رَجُلًا اَنْ یَقُولَ رَبِّیَ اللّٰهُ وَقَدْ جَٓاءَكُمْ بِالْبَیِّنَاتِ مِنْ رَبِّكُمْؕ وَاِنْ یَكُ كَاذِبًا فَعَلَیْهِ كَذِبُهُۚ وَاِنْ یَكُ صَادِقًا یُصِبْكُمْ بَعْضُ الَّذٖی یَعِدُكُمْؕ اِنَّ اللّٰهَ لَا یَهْدٖی مَنْ هُوَ مُسْرِفٌ كَذَّابٌ

Diyanet meali

Firavun ailesinden, imanını gizlemekte olan mü'min bir adam şöyle dedi: "Rabbim Allah'tır, dediği için bir adamı öldürecek misiniz? Halbuki o, size Rabbinizden apaçık mucizeler getirdi. Eğer yalancı ise, yalanı kendi aleyhinedir. Eğer doğru söylüyorsa, sizi tehdit ettiği şeylerin bir kısmı başınıza gelecektir. Şüphesiz Allah, aşırı giden, yalancılık eden kimseyi doğru yola eriştirmez."

Kelime meali

وَقَالَ Ve dedi
رَجُلٌ Bir adam
مُؤْمِنٌࣗ Mümin
مِنْ اٰلِ فِرْعَوْنَ Firavun’un ailesinden
یَكْتُمُ Gizliyor
اٖیمَانَهُٓ İmanını
اَتَقْتُلُونَ Öldürecek misiniz?
رَجُلًا Bir adamı ki
اَنْ یَقُولَ Demesinden dolayı
رَبِّیَ Benim rabbim
اللّٰهُ Allah’tır
وَقَدْ جَٓاءَكُمْ Size getirdiği halde
بِالْبَیِّنَاتِ Delilleri
مِنْ رَبِّكُمْؕ Rabbinizden
وَاِنْ یَكُ Şayet o ise
كَاذِبًا Yalan söylüyor ise
فَعَلَیْهِ Onun aleyhinedir
كَذِبُهُ Yalanı
وَاِنْ یَكُ Eğer ise
صَادِقًا Doğru söylüyor ise
یُصِبْكُمْ Size isabet eder
بَعْضُ الَّذٖی O şeylerin bir kısmı ki
یَعِدُكُمْؕ Size vaat ediyor
اِنَّ اللّٰهَ Muhakkak ki Allah
لَا یَهْدٖی Hidayete erdirmez
مَنْ O kimseyi ki
هُوَ O
مُسْرِفٌ Haddi aşandır
كَذَّابٌ Yalancıdır

Diyanet bu açıklamayı 28–29. âyetler için birlikte yazmıştır.

Firavun’un ailesinden olduğu bildirilen bu mümin kişinin, Firavun’un amcasının oğlu, Kıptî asıllı biri olduğu rivayet edilir (Zemahşerî, III, 368; Râzî, XXVII, 58). İbn Âşûr’a göre ismi bilinmeyen bu kişi muhtemelen dinî arayışı olan, bu hususta düşünüp taşınan aklı selim sahibi ve erdemli biriydi. Mûsâ’nın davetini öğrendiğinde aradığı gerçeği bulduğunu düşünmüş ve ona iman etmiştir. Daha sonra Firavun’un Mûsâ’yı öldürmeye karar verdiğini öğrenince onun huzuruna çıkarak kendisini bu kararından vazgeçirmek istemiş, Firavun ise kendi toplumundan olduğu için onu suçlamamış, aksine tavsiyesini dikkate almıştır. İbn Âşûr, Tevrat’ın Çıkış kitabında (10/7) geçen, “Ve Firavun’un kulları kendisine dönüp dediler: Ne vakte kadar bu adam bize tuzak olacak? Adamları salıver de Allahları rabbe ibadet etsinler...” ifadesiyle bu zata işaret edildiği kanaatindedir (XXIV, 128-129).

Ukbe b. Ebû Muayt isimli putperestin, Kâbe’de bulunan Hz. Peygam­ber’e saldırarak boğazına sarıldığını gören Hz. Ebû Bekir, saldırganı ellerinden yakalayarak Resûllah’ı kurtarmış; daha sonra burada kendisinden bahsedilen mümin kişinin sözlerini nakleden âyetin, “Adamı, ‘Rabbim Allah’tır’ dediği için öldürecek misiniz? Oysa o size rabbinizden âyetler getirmiştir” meâlindeki bölümünü aynen tekrarlamıştır (Buhârî, “Tefsîr”, 40/1; Müsned, II, 204). Hz. Ali’nin, “Allah’a yemin ederim ki Ebû Bekir’in davranışı Firavun ailesinden olan mümin kişininkinden daha da önemlidir. Çünkü o kişi imanını saklamıştı, oysa Ebû Bekir inandığını açıkça ifade etmiş, malını ve canını bu yola adamıştır” dediği rivayet edilir (Bezzâr, III, 15).

Mümin kişinin, Mûsâ ile ilgili olarak “Eğer yalancı biriyse yalanı kendi zararınadır; ama eğer doğru söylüyorsa size bildirip uyardığı şeyin bir kısmı başınıza gelecektir” ifadesi, Mûsâ’nın ortaya koyduğu gerçekler hakkında kuşkusu olduğu anlamına gelmez. Bu ifadesiyle o, Firavun ve taraftarlarının fevrî davranarak Mûsâ’yı öldürmelerini önlemeyi, onun tebliğleri hakkında soğuk kanlı ve sağlıklı olarak düşündükten sonra bir karar vermelerini sağlamayı amaçlamıştı. Bu ifade, aynı zamanda farklı bir düşünce ve inanç ortaya koyanlar karşısında ölçülü, soğukkanlı davranmak, sağ duyuyla hareket etmek; bunların doğruluğu ve yanlışlığı üzerinde düşünüp taşındıktan sonra bir karara varmak ve tavır belirlemek gerektiği yönünde genel bir ders ve uyarı anlamı taşımaktadır. 29. âyet ise siyasî güç ve hâkimiyetin, zorbalık, baskı ve haksızlık aracı olarak kullanılmaması gerektiğini; aksine davranmakta ısrar edenlerin, sonunda ilâhî cezaya çarptırılmalarının kaçınılmaz olduğunu hatırlatması bakımından son derece önemlidir.

Firavun’un, “Ben sadece kendi gördüğümü size gösteriyorum ve sizi yalnızca doğru yola yönlendiriyorum” şeklindeki ifadesinden, mümin kişinin söylediklerinin başkaları tarafından haklı görüldüğü veya en azından Firavun’un Mûsâ’yı öldürme düşüncesinin doğru olup olmadığı konusunda onların zihninde tereddüt uyandırdığı anlaşılmaktadır.

Kaynak: Diyanet İşleri Başkanlığı, Kur’an Yolu Tefsiri · Cilt: 4 Sayfa: 656-658

Diyanet tefsirinde bu âyetle ilgili bir âyet atfı yok.

Diyanet’in 28–29. âyetler açıklamasında geçen hadisler.

Oysa o size rabbinizden âyetler getirmiştir” meâlindeki bölümünü aynen tekrarlamıştır

Buhârî, “Tefsîr”, 40/1; Müsned, II, 204

Yapay zekâdan faydalanılmıştır; hata olabilir.

Hata bildir
Bu âyette ne hatalı?

İpucu: Klavyede ← ve → tuşlarıyla âyetler arasında geçebilirsiniz.